Shkaqet testikulare
Këtu përfshihen gjendjet ku vetë testikujt nuk prodhojnë spermë të mjaftueshme ose të cilësisë së mirë.
- Varikocela (zgjerimi i venave rreth testikujve) – rrit temperaturën lokale dhe mund të dëmtojë prodhimin e spermatozoideve.
- Infeksionet (p.sh. orkit, epididimit) – mund të lënë dëmtime të përhershme në indin testikular.
- Kriptorkidia (testikuj të pazbritur në fëmijëri) – nëse nuk korrigjohet herët, ul ndjeshëm potencialin fertil.
- Dëmtimet, traumat, tumoret testikulare – mund të ulin prodhimin e spermës ose të kërkojnë heqjen e testikut.
Shkaqet hormonale
Sistemi hormonal hipotalamus–hipofizë–testikuj kontrollon prodhimin e spermës dhe testosteronit. Çrregullimet në këtë aks mund të shfaqen me:
- Nivele të ulëta testosteroni
- Çrregullime të hormoneve FSH dhe LH
- Sëmundje të hipofizës (tumore, hipopituitarizëm)
Këto çrregullime shpesh shoqërohen edhe me simptoma të tjera, si lodhje, ulje të dëshirës seksuale, ndryshime në muskulaturë dhe humor.
Shkaqet obstruktive (bllokimi i rrugëve të spermës)
Në disa raste, testikujt prodhojnë spermë, por ajo nuk mund të dalë jashtë për shkak të bllokimit të kanaleve:
- Bllokim i vas deferens, epididimit ose kanalit ejakulator
- Mungesë kongenitale (të lindur) e vas deferens, shpesh e lidhur me fibrozën cistike
- Dëmtime pas operacioneve (hernia, prostatektomia, ndërhyrje në skrotum)
Këto raste mund të identifikohen me ekzaminime fizike, ultrazë, analiza sperme dhe, në raste të veçanta, me imazherinë më të avancuar.
Faktorët e stilit të jetës dhe mjedisit
Edhe pse shpesh nënvlerësohen, faktorët e jetës së përditshme luajnë rol të madh:
- Pirja e duhanit dhe përdorimi i substancave (alkool i tepruar, drogë)
- Obeziteti, sedentarizmi dhe dieta jo e shëndetshme
- Ekspozimi ndaj temperaturave të larta (sauna, punë në nxehtësi, laptop në prehër)
- Ekspozimi profesional ndaj kimikateve, pesticideve, metalëve të rëndë
Ndryshimi i këtyre faktorëve mund të përmirësojë ndjeshëm disa parametra të spermës, sidomos te të rinjtë.
Çrregullimet gjenetike
Në disa meshkuj, infertiliteti lidhet me anomalitë gjenetike:
- Sindroma Klinefelter (47,XXY) – shoqërohet me testikuj të vegjël dhe infertilitet.
- Delecionet në kromozomin Y që prekin zonat e prodhimit të spermës.
- Mutacione të tjera që ndikojnë në strukturën dhe lëvizshmërinë e spermatozoideve.
Në këto raste, diagnoza kërkon analizë gjenetike dhe, shpesh, këshillim gjenetik për çiftin.
##
