Ka një moment që, në mënyrë të pashmangshme, e zbulon më shumë se çdo raport zyrtar apo deklaratë politike: momenti kur vetë udhëheqësi i shtetit zgjedh të mos i besojë institucioneve të shtetit të vetë. Kjo është pikërisht historia që u bë publike disa vite më parë, kur media turke — jo ajo kosovare — zbuloi se presidentja e Kosovës i ishte nënshtruar në Turqi një ndërhyrjeje bariatrike në lukth, të njohur si "tüp mide" (gastrektomi vertikale).

Sipas raportimeve të gazetës "Hurriyet" dhe "Vatan", presidentja iu nënshtrua një operacioni në stomak, teksa mediat titulluan se "kilogramët e tepërt i la në Antalia". Operacioni u realizua nga një kirurg i njohur turk që punon edhe si profesor universitar, ndërsa lloji i ndërhyrjes njihet si "tüp", pasi lukthi pas operacionit mbetet në formë tubi. Çështja u kthye shpejt në debat politik në Kosovë, sidomos për faktin se presidentja qëndroi para dhe pas operacionit në një hotel pesëyjesh, dhe se publiku nuk ishte informuar paraprakisht. Disa muaj më vonë, në nëntor 2022, zyra e presidentes njoftoi edhe një ndërhyrje tjetër — heqjen e tëmthit, të kryer pas rekomandimit të mjekëve specialistë, me përgjegjësitë e transferuara përkohësisht te kryetari i Kuvendit. Ky operacion, ndryshe nga i pari, nuk ka pasur po atë jehonë negative — ndoshta sepse ishte i domosdoshëm mjekësisht dhe jo estetiko-shëndetësor si rasti i parë. E rëndësishme është të theksohet: as heqja e tëmthit, as ndërhyrjet bariatrike nuk janë procedura që mungojnë në Kosovë — të dyja kryhen rregullisht në QKUK dhe në klinika private vendëse. Prandaj pyetja qendrore nuk është "a ekziston kjo mundësi në Kosovë", por: pse kreu i shtetit, kur ka fuqinë politike dhe buxhetore për të përmirësuar sistemin shëndetësor, zgjedh të mos i besojë atij sistemi për trupin e vet?

Ky nuk është fenomen unik kosovar — në gjithë rajonin e Ballkanit njihet si një lloj "hipokrizie institucionale" ku klasa politike ndërton (ose lë të shkatërrohet) një sistem publik për qytetarët e zakonshëm, ndërsa vetë përdor kanale paralele private, të huaja, apo VIP për veten. Nuk kemi bazë për të vendosur ndonjë diagnozë psikologjike individuale mbi presidentin apo presidenten në fjalë — kjo do të ishte spekulim i pabazuar. Por si fenomen social dhe politik, mund të quhet lehtësisht "sindromi i mosbesimit institucional të elitës": kur ata që kanë detyrën kushtetuese të garantojnë cilësinë e një shërbimi publik janë të parët që refuzojnë ta konsumojnë atë shërbim.

Kjo hap pyetjen e vështirë që ngre edhe vetë analiza jote: a e trajtojnë disa pushtetarë votuesin si qytetar me të drejta të plota, apo thjesht si votë të nevojshme çdo katër apo pesë vjet? Është pyetje legjitime për debat publik — dhe përgjigjja s'duhet dhënë nga unë, por nga vetë qytetarët përmes veprimit të tyre politik: a e ndëshkojnë këtë lloj sjelljeje me votën e tyre, apo e injorojnë? Treguesi më i thjeshtë i besimit / Ka një tregues shumë më të thjeshtë se çdo sondazh: kur vetë krerët e shtetit — që kanë akses në më të mirën që buxheti publik mund të ofrojë — zgjedhin të mos e përdorin sistemin shëndetësor vendës për procedura që ai i ofron, çfarë mesazhi merr qytetari i thjeshtë që s'ka as biletën e avionit për Stamboll, e jo më klinikën private aty? Nëse udhëheqësi i sistemit nuk beson në të, pse duhet ta bëjë qytetari i zakonshëm?

Është e drejtë të thuhet se këto raste ushqejnë dhe legjitimojnë narrativën publike se "nëse as presidentja s'i beson spitaleve tona, pse t'u besoj unë?". Kjo lloj narrative, e përsëritur nga goja në gojë, bëhet pjesë e vendimit të familjeve që zgjedhin të shpenzojnë kursimet e tyre për një operacion jashtë vendit, në vend që t'i besojnë sistemit publik të vet. Sistemi shëndetësor i Kosovës është menaxhuar, në dekadën e fundit, nga i njëjti brez politik që sot zgjedh alternativa jashtë vendit për veten. Kjo bën që kritika ndaj cilësisë së shëndetësisë kosovare të mos jetë thjesht teknike apo buxhetore — është edhe një kritikë ndaj besueshmërisë së vetë klasës drejtuese që e ka ndërtuar (ose lënë pas dore) këtë sistem.