Nëse një mjek flet për vaksina, statistika, studime klinike dhe evidencë, ai dëgjohet me dyshim. Nëse një “analist alternativ” flet për çipa, kontroll global dhe teori të errëta që fillojnë në laboratorë sekretë e përfundojnë në kuzhinat tona – atëherë, befas, publiku bëhet i vëmendshëm, madje edhe i bindur.
Është një paradoks i bukur në mënyrën e vet tragjike: një shoqëri që ka kaluar nëpër sfida reale shëndetësore, zgjedh të besojë më shumë tek imagjinata sesa tek mikroskopi.
Gjatë pandemisë COVID-19, ky fenomen nuk ishte thjesht një kuriozitet social. Ai pati pasoja konkrete. Shumë njerëz refuzuan trajtimin, shmangën vaksinimin dhe ndoqën “këshilla” që nuk kishin asnjë lidhje me mjekësinë. Disa prej tyre e paguan këtë besim me shëndetin, e disa me jetën.
Ironia është se konspiracionisti gjithmonë ka një avantazh: ai nuk ka nevojë të provojë asgjë. Mjeku duhet të mbështetet në evidencë, të përditësojë njohuritë, të pranojë pasiguri dhe të komunikojë me kujdes. Konspiracionisti, përkundrazi, ka luksin e absolutizmit: ai “e di”. Dhe sa më i thjeshtë shpjegimi, aq më bindës duket.
Sot, i njëjti skenar po përsëritet me vaksinimin e fëmijëve. Ndërsa pediatrit dhe epidemiologët përpiqen të shpjegojnë përfitimet dhe rreziqet reale, zërat e zhurmshëm të konspiracionit ofrojnë frikë të paketuar bukur dhe të shpërndarë me shpejtësinë e një klikimi.
Pyetja që mbetet nuk është më nëse këto teori janë të vërteta – sepse nuk janë. Pyetja është pse ato janë kaq tërheqëse.
Ndoshta sepse është më e lehtë të besosh se dikush po të mashtron sesa të pranosh se bota është komplekse. Ndoshta sepse mosbesimi ndaj institucioneve ka krijuar një vakum ku çdo zë i fortë duket si shpëtim. Ose ndoshta sepse “doktori i Facebook-ut” flet gjuhën që duam të dëgjojmë, ndërsa mjeku flet gjuhën që duhet të kuptojmë.
Në fund, zgjedhja mbetet individuale. Por pasojat janë kolektive. Dhe ndoshta, ironia më e madhe është kjo: në përpjekje për të “mos u manipuluar”, shpesh bëhemi viktima të manipulimit më të thjeshtë.
